Ho khan dai dẳng do viêm thanh quản trào ngược, tại sao uống PPI vẫn không khỏi? | Viêm thanh quản trào ngược Incheon

— “Trào ngược chỉ ở cổ họng, chúng ta nên hiểu căn bệnh này như thế nào?”

1. “Họ nói cơn ho không phải là cảm lạnh”

Xin chào. Đây là Phòng khám Đông y Baengnokdam.

Trong phòng khám, chúng tôi thỉnh thoảng nghe những lời như thế này:

“Tôi cứ nghĩ là bị cảm lạnh nên đã uống thuốc ho và thuốc cảm… nhưng sau một tháng vẫn không khỏi.”
“Mũi không nghẹt, không sốt… chỉ là cổ họng cứ ngứa ngáy khó chịu nên tôi cứ ho khan.”
“Nếu nói chuyện hơi lâu, cổ họng sẽ khàn đặc và giọng nhanh chóng bị khàn.”
“Ban đêm, tôi thức giấc vì cảm thấy cổ họng như bị đốt cháy. Cơn ho khan cứ tiếp diễn.”

Cứ như vậy, dù 3 tuần, 4 tuần, thậm chí vài tháng trôi qua mà cơn ho vẫn không thuyên giảm, nhưng ở bệnh viện, bạn lại nghe được lời giải thích: “Phổi sạch, không phải cảm lạnh… có lẽ do bạn hơi nhạy cảm thôi.”

Và một số người thậm chí đã nội soi dạ dày nhưng lại được thông báo: “Thực quản và dạ dày đều sạch.”

Đến lúc này, những người xung quanh cũng bắt đầu nói những lời như:

“Ho một chút thôi mà sao làm quá lên thế?”
“Ai mà chẳng vậy.”

Nhưng chính bản thân người bệnh lại biết rõ. Tình trạng này thực sự gây khó chịu trong cuộc sống hàng ngày và còn khiến họ mất ngủ vào ban đêm.

2. Có tên bệnh nhưng chẩn đoán lại mơ hồ — LPR là gì?

Trong trường hợp này, có một tên bệnh xuất hiện. Đó chính là ‘viêm thanh quản trào ngược’, hay trong tiếng Anh là LPR (Laryngopharyngeal Reflux). Đây là tình trạng axit dạ dày hoặc các chất trong dạ dày vượt qua dạ dày, đi qua thực quản, rồi lên đến thanh quản và hầu họng, tức là khu vực cổ họng và gần dây thanh âm.

Tuy nhiên, căn bệnh này có chẩn đoán khá mơ hồ. Dù nội soi, thực quản vẫn bình thường, và trong nhiều trường hợp, không chắc chắn liệu axit dạ dày có tính axit hay không.

Vì vậy, dù có thể chẩn đoán “có vẻ là LPR”, nhưng thực tế không có nhiều bác sĩ khẳng định “chắc chắn đây là LPR”.

Hơn nữa, các bất thường rõ ràng trên CT hay MRI cũng không thường xuất hiện, nên đối với bệnh nhân, họ cảm thấy như mình mắc bệnh nhưng lại không có bằng chứng. Điều này càng khiến họ thêm bực bội.

3. GERD và LPR là hai bệnh hoàn toàn khác nhau — Khái niệm và lịch sử

Ở đây có một sự khác biệt quan trọng. ‘Viêm thực quản trào ngược’, hay GERD, mà chúng ta thường biết, là trường hợp có các triệu chứng thực quản rõ ràng như ợ nóng, ợ hơi, ợ chua, đau ngực. Trong khi đó, LPR lại có các triệu chứng xuất hiện ở vị trí cao hơn, tại hầu họng, thanh quản, dây thanh âm, và cửa khí quản. Ho, cảm giác vướng ở cổ họng, khàn tiếng, khô rát họng là những triệu chứng điển hình.

Khái niệm LPR chỉ bắt đầu được định nghĩa riêng biệt vào những năm 1990; trước đó, nó chỉ được coi là một triệu chứng đặc biệt của GERD. Tuy nhiên, hiện nay, quan điểm chính thống là hai bệnh này có những con đường lâm sàng hoàn toàn khác nhau.

Điều quan trọng là không phải tất cả bệnh nhân GERD đều mắc LPR, và không phải tất cả bệnh nhân LPR đều bị ợ nóng hay ợ hơi nhiều.

4. Tại sao điều trị lại khó khăn — Lý do về sự vô hiệu của PPI

Vậy thì, khi được chẩn đoán như vậy, liệu pháp điều trị đầu tiên mà bạn nhận được là gì? Thông thường, bạn sẽ được kê đơn PPI, tức là thuốc ức chế tiết axit dạ dày. Đó là các loại thuốc như Nexium, Pariet, Omep.

Nhưng vấn đề là đây. Dù đã uống thuốc vài tuần, các triệu chứng vẫn không giảm đáng kể. Tại sao lại như vậy?

• Thứ nhất, tác nhân gây kích ứng LPR không nhất thiết chỉ là axit dạ dày có tính axit. Các chất không có tính axit như pepsin, mật, và khí từ dạ dày vẫn có thể gây kích ứng thanh quản.
• Thứ hai, độ nhạy cảm của thanh quản cao hơn nhiều so với thực quản. Dù xảy ra cùng một hiện tượng trào ngược, thực quản có thể không phản ứng, nhưng dây thanh âm hoặc hầu họng lại phản ứng nhạy cảm bằng ho hoặc đau.
• Thứ ba, có những trường hợp kích ứng bị phóng đại ngay cả với trào ngược nhẹ. Thực tế không có nhiều trào ngược, nhưng niêm mạc thanh quản đã trở nên nhạy cảm, dẫn đến ho lặp đi lặp lại.

5. Giải thích theo Đông y — Khí nghịch, thất bại trong điều hòa Phế·Vị·Can

Trong Đông y, tình trạng này được xem là ‘Vị khí bất giáng’, ‘Khí thượng nghịch’. Tức là khí lẽ ra phải đi xuống nhưng lại bị ứ trệ và bốc lên trên. Khí bốc lên này kích thích phế gây ho, làm khô tân dịch ở dây thanh âm và họng, đồng thời khiến hệ thần kinh tự chủ ở trạng thái kích thích, làm ảnh hưởng đến giấc ngủ.

Đặc biệt, nếu ho nhiều vào ban đêm hoặc thức giấc vào rạng sáng với cổ họng khô rát, đó cũng là dấu hiệu của rối loạn điều hòa thân nhiệt cốt lõi và tăng cường hoạt động của hệ giao cảm.

Hơn nữa, nếu tình trạng này kéo dài, dễ dẫn đến ứ trệ gan và suy giảm chức năng vị, tức là theo chu trình Can uất khí trệ → Vị khí hư hàn → Đàm thấp nội đình. Đây không phải là một dạng trào ngược axit đơn thuần, mà là một tình trạng gần như thất bại trong điều hòa toàn bộ cơ thể.

6. Điều trị không phải là ức chế mà là điều hòa — Khôi phục dòng chảy

Trong Đông y, khi gặp tình trạng này, người ta không cố gắng ức chế ho một cách vô điều kiện. Bởi vì ho là một ‘phản ứng tống xuất’, chứ không phải ‘bản thân vấn đề’. Vấn đề thực sự nằm ở việc khôi phục lại cấu trúc cơ thể: tại sao khí của dạ dày cứ bốc lên trên, tại sao niêm mạc dây thanh âm và hầu họng lại trở nên nhạy cảm đến vậy, tại sao hệ giao cảm cứ bị kích thích khi ngủ.

Vì vậy, phương pháp điều trị được thiết kế như sau:

• Châm cứu hỗ trợ điều hòa thần kinh tự chủ: ổn định vùng cột sống cổ, cột sống ngực, và lưu thông bạch huyết lồng ngực.
• Thuốc Đông y giúp thanh nhiệt và hóa đàm quanh cổ họng: các bài thuốc như Sa Can Thang, Gia Vị Tứ Nghịch Tán, Thanh Nhiệt Hóa Đàm Phương, tùy chỉnh theo biện chứng.
• Ổn định giấc ngủ ban đêm và nâng cao phần thân trên: dùng gối hỗ trợ khi ngủ, đảm bảo dạ dày trống ít nhất 2 giờ sau bữa ăn.
• Kết hợp các bài tập giãn cơ giúp lưu thông khí và phương pháp thở.

7. “Không phải bạn nhạy cảm — Đó là một phản ứng sống”

Khi PPI không có tác dụng, thuốc ho cũng không hiệu quả, và thậm chí các xét nghiệm đều cho kết quả bình thường, bạn có thể tự hỏi: “Có phải chỉ mình tôi bị lạ không?” Nhưng đây không phải là do bạn nhạy cảm. Đây là bằng chứng cho thấy cơ thể sống đang cảm nhận và phản ứng với các kích thích.

Đã đến lúc cần một liệu pháp điều trị giải thích và điều hòa dòng chảy đó, thay vì chỉ dùng thuốc để ức chế. Ho có thể không phải là một triệu chứng cần phải chấm dứt, mà có thể là ngôn ngữ của cơ thể mà chúng ta cần phải thấu hiểu.

#ViêmThanhQuảnTràoNgượcIncheon #HoKhan #ViêmThanhQuảnTràoNgược