Thuốc ADHD Concerta sẽ không có tác dụng phụ sao?

Điều trị ADHD bằng thuốc, những điều cần suy nghĩ kỹ trước đó

1. Thực tế xung quanh việc điều trị ADHD bằng thuốc

Ngày nay, nhiều trường hợp được chẩn đoán ADHD và bắt đầu điều trị bằng thuốc ngay cả ở lứa tuổi mầm non, tiểu học và trung học. Đặc biệt, các chế phẩm methylphenidate giải phóng kéo dài như Concerta còn được biết đến là ‘thuốc học giỏi’, ‘thuốc tăng cường khả năng tập trung’, và thực tế, việc kê đơn quá mức đã trở thành một vấn đề xã hội, đặc biệt ở các khu vực trung tâm học vấn như Gangnam, Seocho, Songpa ở Seoul.

“Sau khi uống, đầu óc tôi trở nên trong vắt”… ‘Thuốc học giỏi’ tràn ngập các khu học vấn Gangnam - Maeil Business Newspaper

Tuy nhiên, loại thuốc này không chỉ đơn thuần là chất bổ trợ giúp tăng cường khả năng tập trung. Là một chất kích thích hệ thần kinh trung ương (CNS stimulant), nó ức chế tái hấp thu dopamine và norepinephrine, điều chỉnh khả năng chú ý và chức năng điều hành ở vỏ não trước trán. Vấn đề là, chẩn đoán này được đưa ra quá dễ dàng chỉ với lý do ‘gây ra hành vi có vấn đề ở trường’, và thuốc cũng bắt đầu được sử dụng như một ‘phương tiện để duy trì việc học tập ở trường’. Đây rõ ràng là tình trạng đã đi chệch khỏi mục đích điều trị y tế.

2. Cấu trúc của Concerta và ưu điểm của việc sử dụng liều thấp

Concerta được cấu tạo gồm một lớp giải phóng tức thời và một lớp giải phóng kéo dài, giúp duy trì tác dụng liên tục chỉ với một viên mỗi ngày. Về mặt lý thuyết, thuốc được thiết kế để có tác dụng kéo dài hơn 12 giờ và có ưu điểm là biến động nồng độ dopamine tương đối ổn định, giúp giảm bớt sự khó chịu trong sinh hoạt hàng ngày. Khi sử dụng loại thuốc này, có một điều mà nhiều người thường bỏ qua: đó là sự thật “liều thấp không hề vô nghĩa”. Đáp ứng điều trị không tỷ lệ tuyến tính với cân nặng hoặc tuổi tác. Ngược lại, đối với những người có độ mẫn cảm cao với thuốc, liều cực thấp 18mg cũng có thể mang lại phản ứng đầy đủ, và trong trường hợp này, việc cải thiện khả năng chú ý ở một mức độ nhất định có thể đạt được mà không gây tác dụng phụ.

3. Độ mẫn cảm với thuốc và khả năng gây tác dụng phụ

Tuy nhiên, vấn đề là không phải đứa trẻ nào cũng phản ứng giống nhau. Mặc dù Concerta được FDA đánh giá là tương đối an toàn, nhưng đối với những trẻ có độ mẫn cảm cao về thể chất và tinh thần thì đó lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Nhiều tác dụng phụ khác nhau có thể xuất hiện như đau đầu, chán ăn, mất ngủ, thay đổi tâm trạng thất thường, lo âu, tăng nhịp tim, và một số trẻ chỉ với một viên mỗi ngày cũng có thể cho thấy phản ứng thần kinh tự chủ không ổn định. Trong những trường hợp như vậy, có thể cần điều chỉnh liều lượng hoặc thay đổi loại thuốc, và về cơ bản, cần xem xét lại sự cần thiết của các phương pháp không dùng thuốc.

4. Tầm quan trọng của ‘điều trị không dùng thuốc hướng thần’: Những điều có thể làm trước khi dùng thuốc

Chính tại điểm này, điều chúng tôi đề xuất là điều trị không dùng thuốc hướng thần. Về mặt y học, đây là một can thiệp bảo tồn ở giai đoạn trước khi sử dụng các chất hướng thần (CNS-active substances). Châm cứu giúp ổn định hệ thần kinh giao cảm đang hoạt động quá mức và giảm tải cho chức năng vỏ não trước trán. Điều trị bằng y học cổ truyền có thể được kê đơn để tác động gián tiếp lên hệ thần kinh trung ương tùy thuộc vào thể chất và tình trạng hệ tiêu hóa, có thể hữu ích trong việc làm giảm tự nhiên các triệu chứng chán ăn, rối loạn giấc ngủ hoặc lo âu. Điều chỉnh lối sống và chiến lược tránh kích thích giác quan cũng cần được thiết kế cùng lúc trong giai đoạn đầu này. Điều quan trọng là phương pháp tiếp cận này không phải là sự thay thế đơn thuần, mà phải đóng vai trò là “giai đoạn tiền điều trị”. Nói một cách dễ hiểu, đây là quá trình hoàn tất sự chuẩn bị về thể chất và thần kinh trước khi bắt đầu dùng thuốc. Và chúng tôi gọi đây là ‘giai đoạn điều trị không dùng thuốc hướng thần’.

5. Những băn khoăn và thực tế ở gia đình

Từ góc độ của cha mẹ, đây chắc chắn là một vấn đề phức tạp. Khi hành vi có vấn đề của con lặp đi lặp lại và mâu thuẫn với giáo viên chủ nhiệm hoặc bạn bè đồng trang lứa trở nên nghiêm trọng, việc cảm thấy tuyệt vọng ‘có lẽ nên dùng thuốc’ cũng là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, ngay cả trong khoảnh khắc đó, điều cần nhớ là chúng ta không sử dụng ‘thuốc để làm cho con yên tĩnh’, mà là đang lựa chọn một can thiệp nhằm ổn định cuộc sống và giúp con phát triển khỏe mạnh.

ADHD không phải là một bệnh đơn lẻ, mà là một hội chứng phức tạp xuất hiện trong nhiều bối cảnh môi trường và thần kinh học khác nhau. Do đó, việc điều trị cũng không nên đơn tuyến. Thuốc nên được sử dụng khi cần thiết, nhưng không nên là tất cả. Chúng ta cần thử mọi thứ có thể trước đó, và tiến hành cẩn thận, quan sát phản ứng của con.