Công cụ tính BMI: Cách tính và ngưỡng béo phì chuẩn

Bạn đã bao giờ tự hỏi liệu cân nặng của mình là bình thường hay hơi quá mức sau khi đứng lên cân chưa? Đây là câu hỏi tôi thường gặp nhất từ các bệnh nhân tại phòng khám. Chỉ bằng mắt thường thì rất khó để cảm nhận chính xác. Vì vậy, công cụ tính mức độ béo phì chỉ cần chiều cao và cân nặng chính là điểm khởi đầu. Nó giúp bạn xác định vị trí của mình thông qua những con số khách quan mà không cần các xét nghiệm to tát. Hôm nay, tôi sẽ giải thích cặn kẽ cách công cụ này vận hành, mức độ tin cậy của nó và khi nào chúng ta cần xem xét thêm các chỉ số khác.

Công cụ tính mức độ béo phì hoạt động như thế nào?

Mức độ béo phì thường được đo bằng Chỉ số khối cơ thể, hay còn gọi là BMI (Body Mass Index). Công thức này thực tế khá đơn giản: Cân nặng (kg) chia cho bình phương chiều cao (m). Cái bẫy duy nhất là nếu chiều cao tính bằng cm, bạn phải đổi sang m. Ví dụ: 160cm là 1.60m, 172cm là 1.72m. Con số thu được sẽ cho thấy bạn đang ở ngưỡng bình thường, thừa cân hay béo phì nghiêm trọng. Vì chỉ cần hai giá trị chiều cao và cân nặng, nên dù bạn tính ở trạm y tế hay dùng công cụ trực tuyến thì kết quả đều như nhau.

Nếu cao 170cm, nặng 73kg thì BMI là bao nhiêu?

Để dễ hình dung hơn, chúng ta hãy cùng thử tính toán thực tế. Nếu bạn cao 170cm và nặng 73kg, hãy đổi chiều cao thành 1.70m, tính 1.7 × 1.7 = 2.89, sau đó lấy 73 chia cho con số này. Kết quả 73 ÷ 2.89 = 25.26. Con số 25.26 này chính là BMI của bạn. Theo tiêu chuẩn tại Hàn Quốc, từ 25.0 trở lên được coi là béo phì độ 1. Như vậy, với chiều cao 170cm và nặng 73kg, bạn đã vượt qua ngưỡng thừa cân và bước vào giai đoạn béo phì độ 1. Bạn có thể tự tính cho mình bằng điện thoại chỉ trong vòng 30 giây.

Chỉ số BMI của tôi thuộc nhóm nào?

Đối với người trưởng thành, Hiệp hội Nghiên cứu Béo phì Hàn Quốc và các trạm y tế sử dụng tiêu chuẩn dưới đây:

• Thiếu cân — BMI dưới 18.5
• Bình thường — 18.5 ~ 22.9 kg/㎡
• Tiền béo phì (Thừa cân) — 23.0 ~ 24.9 kg/㎡
• Béo phì độ 1 — 25.0 ~ 29.9 kg/㎡
• Béo phì độ 2 — 30.0 ~ 34.9 kg/㎡
• Béo phì độ 3 (Béo phì nghiêm trọng) — Trên 35.0 kg/㎡

Trong khi tiêu chuẩn phương Tây tính thừa cân từ 25, các báo cáo cho thấy người châu Á có nguy cơ mỡ thừa và rối loạn chuyển hóa cao hơn ở cùng mức BMI, nên ngưỡng 23 đã được coi là tín hiệu cảnh báo thừa cân. Tại phòng khám, 6 cấp độ này là thước đo phổ biến nhất khi tôi tư vấn cho bệnh nhân.

Những lúc BMI là chưa đủ

Vì cách tính đơn giản nên BMI cũng có những hạn chế nhất định. BMI chỉ nhìn vào chiều cao và cân nặng, không thể biết được cấu trúc bên trong cơ thể. Cùng một chỉ số BMI 25, nhưng một vận động viên có cơ bắp săn chắc và một người ít cơ nhiều mỡ lại bị xếp chung một nhóm. Có những người cùng chiều cao cân nặng nhưng lại thuộc kiểu béo bụng, trong khi người khác mỡ phân bố đều tay chân. Ở người cao tuổi, khi khối lượng cơ giảm, thường xuất hiện tình trạng "béo phì ở người cân nặng bình thường" (BMI bình thường nhưng mỡ cao). Phụ nữ mang thai, người bị phù nề nặng, hoặc người quá cao/quá thấp cũng khiến việc giải thích BMI trở nên phức tạp. Do đó, đừng chỉ dừng lại ở BMI mà hãy xem xét thêm các chỉ số sau.

Xem xét đồng thời vòng eo và tỷ lệ mỡ cơ thể

Mỡ tích tụ ở vùng bụng, tức mỡ nội tạng, có nguy cơ gây rối loạn chuyển hóa cao hơn dù cùng một trọng lượng. Theo tiêu chuẩn y tế, vòng eo nam giới từ 90cm trở lên và nữ giới từ 85cm trở lên được coi là béo bụng. Khi dùng thước dây đo vòng eo qua rốn trước gương, bạn thường sẽ phát hiện ra những tín hiệu mà BMI đã bỏ lỡ. Tỷ lệ mỡ cơ thể cũng là một chỉ số bổ trợ đắc lực. Nam giới trên 25% và nữ giới trên 30% được phân loại là béo phì. Bạn có thể dễ dàng kiểm tra bằng cân InBody tại nhà hoặc máy đo thành phần cơ thể tại trạm y tế. Nếu BMI bình thường nhưng vòng eo hoặc tỷ lệ mỡ vượt chuẩn, bạn cần ưu tiên quản lý phần đó trước. Hãy chú ý cả khối lượng cơ bắp nữa; nếu quá ít cơ, dù duy trì được cân nặng thì trao đổi chất cơ bản vẫn thấp, khiến bạn dễ tăng cân trở lại. Lưu ý thêm, đối với trẻ em và thanh thiếu niên, chúng ta không dùng tiêu chuẩn người lớn mà xác định béo phì dựa trên bách phân vị BMI từ 95 trở lên theo giới tính và độ tuổi.

Bao lâu nên kiểm tra lại mức độ béo phì?

Cân nặng và BMI biến động hàng ngày. Việc cân nặng lệch đi 1-2kg do ăn mặn vào tối hôm trước hoặc thiếu ngủ là chuyện bình thường. Vì vậy, tôi mong bạn đừng quá vui buồn vì những con số mỗi ngày. Hãy cân vào cùng một khung giờ, cùng trang phục, khi bụng đói vào buổi sáng khoảng một lần mỗi tuần để thấy được xu hướng. Vòng eo nên đo mỗi tháng một lần, và thành phần cơ thể khoảng 2-3 tháng một lần là đủ. Đừng tự trách mình nếu có giai đoạn cân nặng khó giảm; giai đoạn chững cân xảy ra với tất cả mọi người. Khi đó, bạn chỉ cần điều chỉnh nhẹ thực đơn hoặc tăng cường vận động để thay đổi dòng chảy. Tại phòng khám, tôi thường nói với bệnh nhân: "Con số chỉ là bản đồ chỉ hướng, không phải là bảng điểm quyết định thể trạng mỗi ngày". Nhiều người đã cảm thấy nhẹ lòng hơn rất nhiều sau khi nghe điều đó.

Trong Đông y, dù cùng một chỉ số BMI, nhưng tùy vào thể trạng, tình trạng thấp đàm (tích tụ chất thải) và sự lưu thông khí huyết mà tốc độ cũng như phương pháp giảm cân sẽ khác nhau. Thay vì chỉ phán đoán qua một con số, việc đọc hiểu con số đó đang báo hiệu điều gì cho cơ thể mới là quan trọng. Sau khi xác định điểm khởi đầu bằng công cụ tính béo phì, bước tiếp theo là điều chỉnh thói quen ăn uống và nhịp sống trong khi quan sát phản ứng của cơ thể. Tại phòng khám Baekrokdam, chúng tôi xem xét tổng hòa BMI, vòng eo và thành phần cơ thể để nắm bắt chính xác tình trạng của bệnh nhân, từ đó hướng dẫn chế độ ăn phù hợp và kê đơn Gambi-jung. Nếu bạn đang cảm thấy bế tắc khi chỉ tự mình tính toán, hãy để chúng tôi cùng bạn phân tích và vạch ra bước đi tiếp theo tại phòng khám.