Chứng khó tiêu chức năng và bệnh Damjeok: Tìm hiểu về các triệu chứng

Bụng đau nhưng không có bất kỳ vấn đề gì bất thường ư? Bạn cảm thấy ợ nóng lặp đi lặp lại và đầy hơi, tức ngực, thỉnh thoảng đau đầu, chóng mặt, thậm chí mất ngủ hoặc cảm thấy chán nản. Khi đến bệnh viện kiểm tra, nội soi dạ dày sạch, không có vi khuẩn Helicobacter pylori, nồng độ axit dạ dày cũng bình thường. Thế nhưng cơ thể vẫn khó chịu mỗi ngày. “Thời gian ăn uống là một sự căng thẳng.” “Luôn có cảm giác khó tiêu nhưng lại không có bệnh danh.” Những trải nghiệm này được gói gọn trong thuật ngữ khó tiêu chức năng (Functional Dyspepsia). Nhưng ý nghĩa của từ 'chức năng' mà nó mang lại cho bệnh nhân thường là sự tuyệt vọng vì không có ngôn ngữ nào có thể giải thích được nỗi đau này, hơn là khả năng điều trị.

Khó tiêu chức năng – căn bệnh có tên nhưng thiếu sức giải thích

Khó tiêu chức năng không có tổn thương bệnh lý rõ ràng về mặt giải phẫu và bệnh lý. Vì vậy, nó được chẩn đoán dựa trên tiêu chuẩn quốc tế gọi là Tiêu chuẩn Rome. Theo tiêu chuẩn Rome IV, khó tiêu chức năng được định nghĩa bằng các nhóm triệu chứng sau:

• Cảm giác no sau ăn (postprandial fullness)
• Cảm giác no sớm (early satiety)
• Đau vùng thượng vị (epigastric pain)
• Cảm giác nóng rát vùng thượng vị (epigastric burning)

Khi một hoặc nhiều triệu chứng trong số này lặp lại trong hơn 3 tháng và không có bất thường thực thể, nó được gắn tên 'chức năng'. Tuy nhiên, căn bệnh này chỉ có tên mà việc điều trị vẫn còn không chắc chắn. Thuốc ức chế axit dạ dày, thuốc tăng cường vận động đường tiêu hóa, SSRI, thuốc chống trầm cảm ba vòng liều thấp (TCA)... về mặt lý thuyết được cho là có ích, nhưng trên thực tế lâm sàng, câu nói "uống thuốc cũng như không" của bệnh nhân đã quá quen thuộc. Tại sao ư? Bởi vì căn bệnh này không chỉ là vấn đề của riêng dạ dày, mà là sự phá vỡ nhịp điệu sinh lý thần kinh bao trùm toàn bộ cơ thể.

Bệnh nhân nói rằng "có điều gì đó bất thường"

Y học ưu tiên các triệu chứng rõ ràng. Chẳng hạn như "đau bụng", "ợ nóng", "buồn nôn". Tuy nhiên, bệnh nhân khó tiêu chức năng không nói như vậy. "Bụng tôi cứ khó chịu mãi, không có năng lượng, từ thượng vị trở lên bị tức." "Có ngày đầu óc cứ mơ hồ, có ngày tâm trạng chán nản không rõ lý do." "Ngay cả khi ngủ cũng có cảm giác khó tiêu." Đây không phải là một triệu chứng đơn lẻ, mà là nhiều triệu chứng phát sinh khi nhịp điệu bị xáo trộn. Đây là một hiện tượng điển hình của trục ruột-não (Gut-Brain Axis) nơi dạ dày-ruột, hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh tự chủ kết nối với nhau.

Ý nghĩa của cụm từ 'phân loại khái niệm theo định hướng bác sĩ'

Chẩn đoán 'chức năng' là ngôn ngữ của bác sĩ để phân loại bệnh. Điều này cũng tương đồng với luận điểm của triết gia người Pháp Georges Canguilhem rằng "Bình thường phải xuất phát từ ý nghĩa của sự sống, chứ không phải từ thống kê." Nghĩa là, việc nói 'không phải bệnh' có thể bị bệnh nhân hiểu là sự phớt lờ nỗi đau của họ. Chuẩn mực bình thường/bất thường mà bác sĩ đang nắm giữ quá khuôn mẫu để bao hàm nỗi đau của bệnh nhân, và sự phân loại đó cuối cùng đã tạo ra thuật ngữ 'chức năng'. Nỗi đau có thật nhưng không thể chứng minh, cuối cùng đó không phải là tên bệnh mà là dấu hiệu cho thấy cảm giác và cấu trúc cuộc sống đã sụp đổ.

Đàm tích bệnh – không phải tên bệnh mà là lời tự sự của bệnh nhân

Vì vậy, một số bệnh nhân cảm thấy được an ủi hơn bởi từ 'đàm tích' hơn là từ 'chức năng'. Nếu dịch theo nghĩa đen, 'đàm tích' có nghĩa là 'bệnh do đàm (痰) tích tụ'. Nhưng trong y học cổ truyền hiện đại, nó được hiểu rộng hơn là một tín hiệu tổng hợp của rối loạn hệ thần kinh tự chủ + suy giảm chức năng dạ dày-ruột + mất cân bằng toàn thân. 'Đàm tích' mà bệnh nhân đề cập không chỉ là một khối u đơn thuần trong dạ dày, mà còn là trạng thái thần kinh căng thẳng, hệ thần kinh tự chủ bị xáo trộn, dạ dày luôn yếu và cảm xúc cũng suy sụp theo. Điều này được diễn tả bằng các khái niệm y học cổ truyền như Tỳ vị hư hàn, Can khí uất kết, Đàm uất nội kết, và trong y học phương Tây, có thể được giải thích là ưu thế giao cảm, giảm trương lực thần kinh phế vị, và rối loạn chức năng trục HPA.

Bệnh của dòng chảy, phải được xử lý bằng dòng chảy

Sự tiêu hóa của con người là một quá trình rất đặc biệt về mặt tiến hóa. Kể từ khi bắt đầu nấu ăn bằng lửa, chúng ta đã tiến hóa theo hướng phân hủy năng lượng từ bên ngoài trước, giảm gánh nặng cho các cơ quan nội tạng. Nhưng lối sống của người hiện đại lại hoàn toàn trái ngược với dòng chảy đó. Ăn nhanh, tư thế tĩnh tại, ngồi lâu, căng thẳng cao độ, thở nông, thiếu ngủ, nhịp tim biến thiên thấp... Tất cả những điều này đều ảnh hưởng đến dạ dày và cuối cùng dẫn đến sự phá vỡ nhịp điệu tổng thể như rối loạn chức năng tiêu hóa hoặc đàm tích. Lý do tại sao chỉ dùng thuốc không thể điều trị được là rõ ràng. Bởi vì đây không phải là bệnh về cấu trúc mà là bệnh về dòng chảy.

Dòng chảy đó là 'nhịp điệu của cuộc sống', bao gồm khí, huyết, hơi thở, cảm xúc, vận động, và tiêu hóa. Khó tiêu chức năng không phải là bệnh chỉ do axit dạ dày quá nhiều. Vì vậy, phản ứng với các đơn thuốc đơn thuần như thuốc ức chế axit dạ dày hoặc thuốc tăng cường vận động là có giới hạn. Ngay cả khi dùng thuốc, chỉ có sự cải thiện tạm thời hoặc một phần, hầu hết bệnh nhân vẫn lặp lại những câu nói như "uống thuốc rồi mà cơ thể vẫn nhạy cảm", "một triệu chứng đỡ thì chỗ khác lại đau". Lý do là rõ ràng.

Bởi vì căn bệnh này không phải là 'một bộ phận máy móc' của hệ tiêu hóa bị hỏng, mà là một biểu hiện tổng hợp của sự rối loạn nhịp điệu toàn bộ cuộc sống, từ hệ thần kinh tự chủ, mạch cảm giác, biên độ cảm xúc, giấc ngủ, tư thế, hơi thở, tốc độ ăn uống, cho đến các mối quan hệ xã hội. Chẳng hạn, dây thần kinh phế vị (vagus nerve) điều chỉnh nhu động dạ dày-ruột, đồng thời còn liên quan đến điều hòa nhịp tim, cảm xúc và phản ứng miễn dịch. Hơn nữa, sự di chuyển của cơ hoành không chỉ điều chỉnh vị trí và độ căng của dạ dày mà còn thay đổi cân bằng giao cảm-phó giao cảm tùy thuộc vào độ sâu của hơi thở. Tuy nhiên, môi trường ăn uống của người hiện đại hầu như chỉ hoạt động theo hướng cản trở nhịp điệu này. Trong tư thế ngồi, họ vội vàng nuốt thức ăn, thở nông, đè ép cơ quan tiêu hóa, mất tập trung vào điện thoại thông minh hoặc màn hình, và ngay sau bữa ăn, họ ngồi làm việc hoặc lái xe trong thời gian dài. Lối sống này lặp đi lặp lại theo hướng chỉ làm tăng gánh nặng cho từng cơ quan, gần như bỏ qua sự hợp tác sinh lý mà quá trình tiêu hóa đòi hỏi. Cuối cùng, khó tiêu chức năng nên được hiểu không phải là sự cố của một cơ quan, mà là sự thất bại trong việc điều chỉnh cuộc sống.

Vì vậy, việc điều trị thực sự không chỉ là 'uống thuốc kháng axit' đơn thuần, mà phải là khôi phục nhịp điệu của cơ thể, ổn định hệ thần kinh tự chủ, và phục hồi vận động cùng sự phối hợp của các cơ quan nội tạng. Lúc này, điều quan trọng không phải là bản thân cơ quan, mà là quan điểm xử lý dòng chảy giữa các cơ quan – tức là sự kết nối. Trong y học cổ truyền, điều này được giải thích bằng các khái niệm như 'dòng chảy của khí (氣)', 'can tỳ bất hòa', 'đàm uất nội kết'. Trong sinh lý học hiện đại, người ta sử dụng các thuật ngữ như 'rối loạn điều hòa tự chủ', 'phục hồi trương lực phế vị', 'nhu động nội tạng'. Mặc dù cách diễn đạt khác nhau, nhưng cốt lõi là như nhau. Không phải là sửa chữa một nguyên nhân duy nhất, mà là khôi phục toàn bộ dòng chảy. Dòng chảy đó chính là 'nhịp điệu chuyển hóa của cơ thể' mà chúng ta đã bỏ lỡ, và là góc nhìn cần thiết để hiểu đúng về khó tiêu chức năng và đàm tích bệnh.

#khótiêuchứcnăng #đàmtíchbệnh #khótiêuchứcnăngincheon #đàmtíchbệnhincheon