Lời mở đầu
Bạn đã ăn ức gà một cách đầy nước mắt trong suốt 3 tháng, nhưng chỉ sau 2 tuần ăn uống bình thường mà cân nặng đã quay trở lại vạch xuất phát thì thật là tuyệt vọng đúng không?
Rõ ràng bạn đã tập thể dục 2 tiếng mỗi ngày và cắt bỏ tinh bột, nhưng tại sao cơ thể chúng ta lại tăng cân trở lại như thể đã chờ đợi từ trước?
Tôi cũng từng thử nhịn ăn một cách mù quáng và làm những việc vô ích trước đây, nên tôi rất hiểu cảm giác đó.
Đây tuyệt đối không phải là vấn đề phát sinh đơn giản do thiếu ý chí.
Đó là vì bản năng sinh tồn cực kỳ tinh vi mà cơ thể chúng ta vận hành để tự bảo vệ chính mình.
Tuy nhiên, nếu không hiểu bản năng này mà cứ tiếp tục ép buộc cơ thể, cuối cùng bạn sẽ rơi vào trạng thái Tỳ hư (脾虛), nơi quá trình trao đổi chất bị sụp đổ hoàn toàn.
Trong hướng dẫn lần này, tôi sẽ đi sâu vào lý do tại sao hiện tượng tăng cân trở lại (rebound) xảy ra và làm thế nào để thoát khỏi cái vòng lẩn quẩn này.
Tòa tháp dày công xây dựng sụp đổ chỉ trong vài ngày
Tình trạng giảm được 8kg một cách chăm chỉ nhưng lại tăng lại 5kg chỉ sau 2 tuần là điều tôi rất thường xuyên gặp phải trong phòng khám.
Nhưng liệu đây có đơn thuần là do mỡ tăng lên không?
Thực tế, đó là kết quả của việc cơ thể tuyên bố tình trạng khẩn cấp do hạn chế dinh dưỡng đột ngột và bắt đầu tích trữ nước cũng như năng lượng một cách cưỡng chế.
Để đây là lần giảm cân cuối cùng
Không chỉ đơn giản là giảm bớt những con số, mà bạn cần một quá trình làm hòa với hệ thống cân bằng nội môi (Homeostasis) của cơ thể.
Nếu đọc hết bài viết hôm nay, bạn sẽ nhận được câu trả lời mang tính khoa học và y học cổ truyền về lý do tại sao những nỗ lực của bạn bấy lâu nay lại tan thành mây khói.
Những ai đang tìm kiếm điều này?
Quan sát những người đến phòng khám, tôi thấy lộ trình của những người đang lo lắng về hiệu ứng yo-yo khá rõ ràng.
Chủ yếu là phụ nữ ở độ tuổi từ 20 đến 40, nhưng gần đây, số lượng nam nhân viên văn phòng ở độ tuổi 30-40 cần quản lý chuyển hóa cấp thiết cũng tăng lên đáng kể.
Nhóm đối tượng chịu áp lực cao như marketer trong ngành IT
Những người thường xuyên làm thêm giờ và chịu áp lực công việc cao rất dễ gặp phải tình trạng tăng cân trở lại (rebound) khi cố gắng xoa dịu cơn đói do cảm xúc.
Chắc hẳn ai cũng từng trải qua cảm giác cơ thể sưng phù ngay khi bắt đầu ăn uống bình thường vào ban đêm để bù đắp cho việc cả ngày chỉ sống bằng cà phê, đúng không?
Những trường hợp này thường là do thói quen ăn uống vô độ đã hình thành trong trạng thái Can khí uất kết (肝氣鬱結).
Những người ăn kiêng mãn tính mệt mỏi vì giảm cân lặp đi lặp lại
Những người đã từng thử qua nhịn ăn gián đoạn, Keto (LCHF), hay thực đơn một loại thực phẩm (one-food diet) trong nhiều năm cũng là những khách hàng quen thuộc.
Họ than phiền rằng giờ đây chỉ cần ăn một chút thôi cũng thấy tăng cân, và dù có nhịn ăn như trước thì con số trên bàn cân cũng chẳng hề xê dịch.
Trường hợp này là bạn đã bước vào giai đoạn Chuyển hóa thích nghi (Adaptive Thermogenesis), khi mà động cơ chuyển hóa của cơ thể đã bị tắt ngóm.
Sau khi sinh con hoặc khi lối sống thay đổi
Những người có hệ thống nội tiết thay đổi do mang thai và sinh con, hoặc những người có mức độ hoạt động giảm đột ngột sau khi kết thúc làm việc tại nhà cũng thuộc nhóm nguy cơ cao bị tăng cân trở lại.
Nếu duy trì thói quen ăn uống cũ trong khi cơ thể chưa kịp thích nghi với những thay đổi môi trường đột ngột, cân nặng sẽ nhanh chóng lao về phía Điểm thiết lập (Set-point).
Tại sao điều đó lại xảy ra — Góc nhìn Tây y
Dưới góc độ y học hiện đại, hiện tượng tăng cân trở lại (rebound) là sự kết hợp giữa não bộ và hormone.
Vùng dưới đồi trong não bộ của chúng ta có cơ chế cân bằng nội môi (Homeostasis) để duy trì cân nặng ở mức ổn định.
Sự nổi loạn của Leptin và Ghrelin
Khi cân nặng giảm đột ngột, nồng độ Leptin (Leptin), một loại hormone ức chế sự thèm ăn được tiết ra từ các tế bào mỡ, sẽ giảm mạnh.
Ngược lại, nồng độ Ghrelin (Ghrelin), loại hormone gây cảm giác đói, sẽ tăng vọt.
- Giảm Leptin: Não bộ phán đoán rằng cơ thể đang trong tình trạng đói khát và giảm thiểu tiêu thụ năng lượng đến mức tối đa.
- Tăng Ghrelin: Gây ra cảm giác thèm ăn mãnh liệt, khiến bạn tìm đến các loại thực phẩm giàu calo.
Cuối cùng, đây không phải là vấn đề về ý chí, mà là do hormone điều khiển não bộ khiến bạn phải ăn.
Sự sụt giảm đột ngột của tỷ lệ trao đổi chất cơ bản (BMR)
Nếu duy trì chế độ ăn cực thấp calo, cơ thể chúng ta sẽ phân hủy cơ bắp để sử dụng làm năng lượng và hạ thấp tỷ lệ trao đổi chất cơ bản.
Hiện tượng này được gọi là thích nghi chuyển hóa (Adaptive Thermogenesis), đó là lý do tại sao cơ thể bạn trở nên dễ tăng cân ngay cả khi ăn ít hơn nhiều so với trước khi ăn kiêng.
Các loại thuốc tiêm tương tự GLP-1 hoặc thuốc ức chế thèm ăn hướng thần được kê đơn trong Tây y, nếu ngừng sử dụng, thường dẫn đến hiện tượng tăng cân trở lại do không thể vượt qua sự mất cân bằng hormone này.
Tại sao điều đó lại xảy ra — Góc nhìn từ Y học cổ truyền
Trong Y học cổ truyền, hiện tượng yo-yo không đơn thuần chỉ là sự mất cân bằng calo, mà được xem là trạng thái suy giảm khí lực của ngũ tạng lục phủ.
Đặc biệt, mấu chốt nằm ở việc hệ thống tạo năng lượng và đào thải chất cặn bã bị trục trặc.
Vòng lẩn quẩn giữa Tỳ Vị Hư Nhược (脾胃虛弱) và Thấp Đàm (痰飮)
Nguyên nhân phổ biến nhất là Tỳ Vị Hư Nhược (脾胃虛弱).
Khi chức năng của hệ Tỳ (脾系) – nơi có nhiệm vụ tiêu hóa thức ăn và chuyển hóa thành tinh khí – bị suy yếu, các chất dinh dưỡng nạp vào sẽ không thể trở thành năng lượng mà biến thành Thấp Đàm (痰飮), một loại chất thải bết dính.
Thấp Đàm (痰飮) gây cản trở lưu thông khí huyết, làm cơ thể nặng nề, và cuối cùng tạo nên cơ địa dễ bị sưng phù và tăng cân dù chỉ uống nước.
Yo-yo tâm lý do Can Khí Uất Kết (肝氣鬱結)
Khi căng thẳng quá mức, khí của Can (gan) không được lưu thông mà bị dồn nén lại, gọi là Can Khí Uất Kết (肝氣鬱結).
Khi luồng khí này bùng phát, nó sẽ tạo ra cái gọi là "cơn đói giả", dẫn đến tình trạng ăn uống vô độ không thể kiểm soát.
Phân loại biện chứng chính
- Thể Tỳ Hư Thấp Trở (脾虛濕阻型): Là kiểu người thiếu sức sống, cơ thể nặng nề mỗi sáng, bụng dễ bị chướng dù chỉ ăn ít và rất dễ tăng cân.
- Thể Can Uất Khí Trệ (肝鬱氣滯型): Là kiểu người có tâm trạng thất thường, khi bị stress thường ăn quá nhiều đồ cay hoặc đồ ngọt, mỡ thừa chủ yếu tập trung ở phần thân trên và vùng bụng.
- Thể Vị Nhiệt Trung Thịnh (胃熱中盛型): Là kiểu người có nhiều nhiệt ở dạ dày nên tiêu hóa rất nhanh, vừa ăn xong đã thấy đói và liên tục tìm kiếm đồ ăn vặt.
Nếu không điều chỉnh những tình trạng này mà chỉ nhịn ăn một cách mù quáng, Ứ Huyết (瘀血) và Đàm Ẩm (痰飮) sẽ tích tụ trong cơ thể, khiến việc giảm cân lần sau trở nên khó khăn hơn nhiều.
Các phương pháp thường thử và giới hạn của chúng
Khi thất bại lặp đi lặp lại, tâm trí trở nên vội vàng và bạn sẽ tìm đến những phương pháp cực đoan hơn, đúng không?
Nhưng thật đáng tiếc, những kiến thức chúng ta thường biết lại có thể đẩy nhanh quá trình tăng cân trở lại (rebound).
Cạm bẫy của việc nhịn ăn và ăn kiêng khắc nghiệt
Chế độ ăn cực thấp dưới 500kcal mỗi ngày có vẻ là con đường nhanh nhất, nhưng thực tế nó là con đường cao tốc dẫn đến hiệu ứng yoyo.
Nó tối đa hóa việc mất cơ bắp và đưa cơ thể vào "chế độ sinh tồn" (starvation mode), khiến tốc độ tích tụ mỡ nhanh gấp 2~3 lần ngay cả khi chỉ ăn một bữa bình thường sau đó.
Mặt tối của thuốc ức chế thèm ăn hướng thần
Các loại thuốc tác động lên hệ thần kinh trung ương làm tê liệt cảm giác thèm ăn tạm thời, nhưng ngay khi ngừng thuốc, sự thèm ăn bị kìm nén sẽ bùng nổ.
Mất ngủ, đánh trống ngực, run tay là những tác dụng phụ đi kèm, và nó còn phá hủy mạch phần thưởng của não bộ, khiến bạn khao khát những kích thích mạnh hơn.
Tác dụng ngược của việc tập cardio quá mức
Bạn có tập Tabata hoặc chạy bộ 2 tiếng mỗi ngày để giảm cân không?
Tập thể dục quá sức khi cơ thể chưa hồi phục hoàn toàn sẽ làm tăng hormone căng thẳng cortisol.
- Thúc đẩy tích tụ mỡ bụng
- Suy giảm miễn dịch và mệt mỏi mãn tính
- Đẩy nhanh quá trình phân hủy cơ bắp
Vì vậy, tập thể dục nên được thực hiện ở cường độ phù hợp và vui vẻ; nếu nó trở thành mức độ ngược đãi cơ thể, chắc chắn tình trạng tăng cân trở lại sẽ xảy ra.
Cách tiếp cận của Baekrokdam
Phòng khám Đông y Baekrokdam không chỉ tập trung vào việc xóa bỏ những con số đơn thuần trên bàn cân.
Mục tiêu lớn nhất của chúng tôi là đảm bảo 'sự ổn định chuyển hóa' để không bị tăng cân trở lại.
Hệ tư tưởng Tongchibang (Phác đồ điều trị chung) và Baekrokdam Gambi-jung
Chúng tôi hướng tới các đơn thuốc tiêu chuẩn được thiết kế tinh vi để giải quyết tình trạng suy giảm trao đổi chất mà con người hiện đại thường gặp phải.
Bằng cách tái giải thích nguyên lý của Bangpungtongseong-san (Phòng phong thông thánh tán) theo cách hiện đại, chúng tôi giúp đào thải độc tố và thấp đàm (습담) trong cơ thể, đồng thời nâng cao hiệu quả trao đổi chất.
Đặc biệt, Baekrokdam Gambi-jung giúp duy trì sinh lực trong quá trình giảm cân và tạo cảm giác no tự nhiên thay vì ức chế sự thèm ăn một cách nhân tạo.
Bảo vệ và phục hồi tỷ lệ trao đổi chất cơ bản
Khi tiến hành giảm cân kết hợp với việc bổ sung khí huyết (氣血) thông qua thuốc Đông y, bạn có thể giảm thiểu tình trạng mất cơ và ngăn chặn sự sụt giảm đột ngột của tỷ lệ trao đổi chất cơ bản.
Chúng tôi sử dụng các loại dược liệu như Ma hoàng (Mahuang) đã được tinh chế tỉ mỉ để tạo ra môi trường giúp mỡ thừa tự đốt cháy.
Quản lý giai đoạn duy trì một cách hệ thống
Điều quan trọng hơn cả việc giảm cân là duy trì cân nặng đã giảm trong hơn 6 tháng.
Chúng tôi nhất thiết phải trải qua giai đoạn quay lại chế độ ăn uống bình thường và điều chỉnh liều lượng thuốc Đông y dần dần cho đến khi 'Điểm thiết lập' (Set-point) của cơ thể nhận diện cân nặng đã thay đổi là 'cơ thể của chính mình'.
Thông qua quá trình này, bạn mới có thể thực sự thoát khỏi nỗi lo sợ về hiệu ứng yoyo.
Tự kiểm tra và những điểm cần lưu ý
Hãy kiểm tra xem cơ thể bạn có đang gửi đi những tín hiệu nguy hiểm về việc tăng cân trở lại (rebound) hay không.
Nếu bạn gặp phải từ 3 mục trở lên dưới đây, rất có thể hệ thống trao đổi chất của bạn đã rơi vào tình trạng quá tải.
- Dù chỉ ăn một chút nhưng bụng vẫn bị chướng và khó tiêu.
- Dù ngủ đủ giấc nhưng cơ thể vẫn nặng nề và khó thức dậy vào buổi sáng.
- Cảm thấy lạnh hơn trước và tay chân trở nên lạnh lẽo.
- Có cảm giác thèm đồ ngọt không thể cưỡng lại vào những khung giờ nhất định.
- Da trở nên thô ráp và tóc rụng nhiều hơn bình thường.
- Cảm giác cân nặng giảm nhưng bụng lại bị phình ra.
Nguy cơ của việc tự kê đơn
Đừng phụ thuộc vào các thực phẩm chức năng giảm cân bán trên thị trường hoặc các phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng.
Việc tiêu thụ bừa bãi mà không cân nhắc đến tình trạng trao đổi chất có thể làm tăng chỉ số men gan hoặc khiến quá trình trao đổi chất trở nên rối loạn hơn.
Đặc biệt, nếu đi kèm với tình trạng kinh nguyệt không đều hoặc cảm giác mệt mỏi rã rời, bạn cần phải lấy lại sự cân bằng cho cơ thể thông qua chẩn đoán của chuyên gia ngay lập tức.
Lời kết — Bắt đầu từ những hành động nhỏ
Đừng tự trách mình dù đây là lần thứ tư bạn thất bại trong việc giảm cân.
Đó không phải vì ý chí của bạn yếu đuối, mà chỉ là do bạn chưa đọc được tín hiệu sinh tồn mà cơ thể gửi đến thôi.
Từ hôm nay, thay vì nhịn ăn một cách mù quáng, hãy làm dịu cơ thể bằng một ly nước ấm và lắng nghe tiếng nói của chính mình.
Nếu bạn cảm thấy khó khăn khi phải vượt qua đường hầm mịt mù này một mình, hãy gõ cửa bất cứ lúc nào.
Thông qua tư vấn trực tuyến, chúng tôi hoàn toàn có thể kiểm tra tình trạng hiện tại và cùng bạn tìm ra chiến lược phục hồi trao đổi chất cần thiết.
Một cơ thể không tăng cân trở lại, Baekrokdam sẽ cùng bạn tạo nên.