ADHD không phải do lười biếng, mà là do não bộ có một chút khác biệt | Songdo ADHD

Chào quý vị, đây là Phòng khám Y học Cổ truyền Baekrokdam.

Trong đầu bạn có hàng chục kênh đang bật cùng lúc. Bạn muốn tập trung vào một điều, nhưng suy nghĩ cứ nối đuôi nhau và không ngừng phân tán đến những nơi khác.

Công việc chất đống như núi, bạn chần chừ không biết nên bắt đầu từ đâu rồi hết cả một ngày. Bạn bị mắc kẹt trong sự hiểu lầm và tự trách rằng mình 'lười biếng' hay 'thiếu ý chí'.

“Việc người khác làm dễ dàng, nhưng tôi phải cố gắng gấp mấy lần. Bắt đầu cũng khó, kết thúc cũng khó. Tại sao chỉ có tôi như vậy?”

ADHD là gì?

ADHD (Rối loạn tăng động giảm chú ý) không phải là vấn đề về ý chí hay tính cách. Câu chuyện nên bắt đầu từ việc hiểu về một hệ thống vận hành độc đáo của não bộ, nơi nhìn nhận thế giới và xử lý thông tin theo một cách hơi khác so với người khác.

'Chỉ huy' trong đầu tôi: Tài năng nhưng đôi lúc lơ đễnh

Trong thùy trán của não bộ chúng ta có một 'chỉ huy' tài năng, chuyên lập kế hoạch mọi thứ trong cuộc sống, tập trung vào những việc quan trọng và kiềm chế những xung động không cần thiết.

ADHD không phải do vị chỉ huy này bất tài hay lười biếng, mà giống như việc vị chỉ huy tạm thời vắng mặt, hoặc đang bị phân tâm vì cùng lúc hứng thú với quá nhiều thứ.

Khi vị chỉ huy vắng mặt, khó mà đặt ra ưu tiên cho nhiệm vụ nào cần được xử lý trước (giảm chú ý), dễ bị phân tâm bởi những kích thích nhỏ từ bên ngoài (mất tập trung), và không thể 'phanh' cảm xúc hay hành vi kịp thời (bốc đồng/tăng động).

Đây không phải là vấn đề 'sai', mà là vấn đề của sự 'khác biệt'. Đơn giản là các chất dẫn truyền thần kinh và 'hệ thống dây thần kinh' trong não của chúng ta hơi khác một chút mà thôi.

Sự mất điều hòa giữa 'tâm nóng' và 'thận lạnh'

Trong y học cổ truyền, khả năng tập trung khỏe mạnh được xem là trạng thái 'Thủy Thăng Hỏa Giáng' (水昇火降). 'Thủy thận lạnh (Thận thủy - 腎水)' đi lên làm đầu óc minh mẫn, sảng khoái; 'Hỏa tâm nóng (Tâm hỏa - 心火)' đi xuống làm cơ thể ấm áp và tràn đầy năng lượng – đó là một vòng tuần hoàn lý tưởng.

ADHD có thể được giải thích là trạng thái mà trật tự của vòng tuần hoàn này bị phá vỡ. 'Hỏa tâm' bốc lên không kiểm soát khiến tâm trí bất an và xao nhãng, còn 'thủy thận' không thể làm mát ngọn lửa đó, làm lung lay nền tảng của sự tập trung và ý chí.

(Tâm thận bất giao 心腎不交, Âm hư hỏa vượng 陰虛火旺)

Ngực thì khó chịu, đầu thì nóng ran, trong khi tay chân và bụng dưới lại dễ bị lạnh.

Do đó, liệu pháp y học cổ truyền không chỉ đơn thuần kiểm soát hành vi, mà tập trung vào việc ổn định 'hỏa tâm' đang nóng (Thanh tâm an thần - 淸心安神), bổ sung 'thủy thận' đang thiếu (Tư âm bổ thận - 滋陰補腎), để khôi phục cân bằng 'Thủy thăng hỏa giáng' của cơ thể, từ đó giúp não bộ tự mình lấy lại sự bình yên và khả năng tập trung.

3 Hướng dẫn sử dụng dành cho bộ não đang bối rối

Thay vì đổ lỗi cho bộ não của mình, chúng ta cần có sự khôn ngoan để tạo ra một 'hướng dẫn sử dụng' phù hợp với nó.

Hướng dẫn 1: Chia nhỏ công việc (Task Breakdown)

Bạn không thể ăn hết một con voi khổng lồ trong một lần. Hãy chia nhỏ công việc lớn như 'viết báo cáo' thành những phần nhỏ hơn mà bạn có thể tập trung trong 25 phút, ví dụ như 'nghiên cứu tài liệu', 'lập mục lục', 'viết bản nháp'.

Hướng dẫn 2: Thiết lập môi trường (Environment Design)

Đừng quá tin vào ý chí của mình, hãy tạo ra một môi trường ngăn chặn các yếu tố gây xao nhãng về mặt vật lý. Để điện thoại thông minh ở phòng khác và sử dụng tai nghe chống ồn trong giờ làm việc cũng là một phương pháp hay.

Hướng dẫn 3: Giải phóng năng lượng (Energy Release)

Nếu chỉ cố gắng kìm nén năng lượng dư thừa, áp lực bên trong sẽ càng tăng cao. Việc giải phóng năng lượng một cách lành mạnh thông qua các hoạt động vận động như chạy bộ, bơi lội, đạp xe… sẽ giúp cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh trong não và tăng cường khả năng tập trung một cách đáng kể.

Bạn có muốn mãi là 'chiếc xe thể thao không có hướng dẫn sử dụng'?

Bộ não của người ADHD thường được ví như 'một chiếc xe thể thao hiệu suất cao không có hướng dẫn sử dụng'. Nó sở hữu tiềm năng và sự sáng tạo phi thường, nhưng lại gặp khó khăn trên đường vì không biết cách vận hành.

Con đường tự trách và bỏ mặc tình trạng này như 'vấn đề của riêng tôi' sẽ dẫn đến sự thất vọng lặp đi lặp lại, lòng tự trọng thấp và các vấn đề thứ cấp như rối loạn lo âu hoặc trầm cảm. Động cơ sẽ cứ chạy không tải rồi kiệt sức.

Tuy nhiên, ngay bây giờ, việc hiểu rõ bộ não của mình thuộc loại 'chiếc xe' nào, học hỏi và nắm vững 'cách lái' phù hợp, sẽ không chỉ giúp giảm thiểu sai lầm mà còn là con đường cuối cùng để khai thác tiềm năng bùng nổ của sự sáng tạo và khả năng tập trung cực độ (hyperfocus) mà người khác khó lòng theo kịp.

#송도ADHD #ADHD