Đầu óc lơ mơ, khó tập trung… Liệu có phải là ‘sương mù não’ không? | Hậu COVID-19

1. “Tôi cứ nghĩ mình chỉ mệt mỏi thôi...”

Xin chào, đây là Phòng khám Y học Cổ truyền Baekrokdam.

Dạo gần đây, bạn có từng trải qua những điều này không?

• Quên mất mình định nói gì trong cuộc họp
• Ngồi thừ người ra rồi bỏ lỡ những việc quan trọng
• Những việc trước đây dễ dàng sắp xếp bỗng trở nên quá sức
• Đột nhiên không nhớ ra tên, dù là người quen nhưng lại ngập ngừng không nói được

Và bạn sẽ nói rằng:

“Dạo này đầu óc cứ như có sương mù, mụ mị và không hoạt động trơn tru.”

Chủ đề chúng ta sẽ nói hôm nay chính là ‘sương mù não’ (Brain Fog).

Đây không phải là sự mệt mỏi hay mất tập trung đơn thuần. Đó là một trạng thái kỳ lạ khi cơ thể vẫn bình thường nhưng não bộ lại dường như kiệt sức. Trong thời đại hậu COVID như hiện nay, ngày càng nhiều người đang trải qua hiện tượng này.

2. Thuật ngữ ‘sương mù não’ (Brain Fog) có từ bao giờ?

Thuật ngữ ‘sương mù não’ (Brain Fog) thực ra không phải là một từ mới được tạo ra gần đây. Mặc dù không phải là một tên bệnh chính thức trong y học, thuật ngữ này đã được sử dụng phổ biến trong một số lĩnh vực từ nhiều thập kỷ trước.

Lĩnh vực đầu tiên sử dụng thuật ngữ này là y học chức năng (Functional Medicine) và cộng đồng bệnh nhân mắc các bệnh mãn tính. Ví dụ, những bệnh nhân mắc hội chứng mệt mỏi mãn tính (CFS), đau cơ xơ hóa, bệnh tự miễn thường xuyên sử dụng thuật ngữ này để mô tả tình trạng của họ.

Các bác sĩ cũng thường không chính thức sử dụng thuật ngữ sương mù não khi khó mô tả tình trạng là “vấn đề về khả năng tập trung” hay “suy giảm nhận thức”. Nói cách khác, đây là một biệt ngữ lâm sàng tuy không được định nghĩa chính thức về mặt y học nhưng lại mô tả rất tốt hiện tượng này.

Sau đó, vào năm 2020, sau đại dịch COVID-19, thuật ngữ này đã trở thành một ‘chủ đề chính thức trong giới y học’. Hàng loạt bệnh nhân từng mắc COVID đều đồng loạt cho biết:

• “Khứu giác đã trở lại nhưng đầu óc vẫn mụ mị.”
• “Tôi không nhớ rõ mọi thứ.”
• “Tôi muốn làm việc nhưng không thể tập trung.”

Hiện nay, WHO cũng đề cập đến sương mù não (Brain Fog) như một phần của triệu chứng ‘long COVID’, và các tạp chí y học cũng bắt đầu xuất hiện những bài báo có từ ‘Brain Fog’ trực tiếp trong tiêu đề. Có thể nói, cả thế giới đang cùng chứng kiến quá trình một thuật ngữ không chính thức trở nên chính thức hóa.

3. Các biểu hiện triệu chứng — Khác với sự mệt mỏi thông thường

Sương mù não (Brain Fog) không thể được giải thích chỉ bằng từ ‘mệt mỏi’. Nó phức tạp, tinh tế và gây khó chịu chủ quan hơn nhiều.

Các triệu chứng tiêu biểu có thể kể đến như sau:

• Không thể tập trung
• Trí nhớ mờ nhạt
• Ngập ngừng khi nói
• Đầu óc mụ mị
• Tốc độ xử lý công việc giảm đáng kể
• Mắc lỗi nhiều hơn, sự tự tin giảm sút

Điều quan trọng là, những triệu chứng này không chỉ đơn thuần là do thể lực suy giảm. Bệnh nhân thường nói:

“Dù ngủ dậy cũng không thấy sảng khoái.”
“Dù đi nghỉ mát về đầu óc vẫn nặng trĩu.”

Nếu trạng thái này kéo dài, nó sẽ dẫn đến sự suy sụp về hiệu quả bản thân. Sự tự tin biến mất, căng thẳng công việc trở nên nghiêm trọng, và đôi khi còn kèm theo cảm giác trầm cảm và lo âu. Cuối cùng, đó là một trạng thái mà dù không phải là bệnh tật, người ta vẫn phải sống như một người bệnh. Đó chính là sương mù não (Brain Fog).

4. Tại sao sau COVID lại có nhiều người mắc phải như vậy?

Để hiểu câu hỏi này, chúng ta cần biết cách thức hoạt động của virus corona. COVID-19 xâm nhập vào tế bào thông qua ‘thụ thể ACE2’. Thụ thể này tồn tại trong các tế bào nội mô của phổi, tim, các cơ quan nội tạng, thận, mạch máu và cả mạch máu não.

Nói cách khác, COVID không chỉ là một bệnh nhiễm trùng đường hô hấp đơn thuần mà còn là một loại virus làm rối loạn toàn bộ hệ thống mạch máu, thần kinh tự chủ và hệ trao đổi chất.

Dù có vẻ đã hồi phục sau nhiễm trùng, nhưng thường thì các phản ứng viêm nhỏ vẫn còn sót lại, tuần hoàn máu và cung cấp oxy không được thông suốt, và khả năng điều hòa của thần kinh tự chủ cũng suy giảm.

Kết quả là:

• Dù ngủ cũng không hồi phục được
• Ban ngày đầu óc mụ mị,
• Khả năng tập trung suy sụp,
• Việc thực hiện các công việc hàng ngày trở nên khó khăn.

Đặc biệt, ngay cả những người trẻ tuổi và khỏe mạnh cũng than phiền về những triệu chứng này, nên rất khó để coi đây chỉ là sự ‘suy giảm thể lực’ đơn thuần.

5. Y học cổ truyền nhìn nhận thế nào về điều này?

Trong y học cổ truyền, tình trạng này từ lâu đã được gọi là ‘dư bệnh’ (餘病). Tức là tưởng chừng bệnh đã khỏi hoàn toàn nhưng tà khí của bệnh vẫn còn sót lại, làm chậm quá trình hồi phục. Hoặc là ‘dư nhiệt vị thanh’ (餘熱未清), nghĩa là tình trạng viêm nhiễm hoặc trọc khí vẫn chưa được loại bỏ hết.

Ngoài ra còn có thuật ngữ ‘đàm trọc trở não’ (痰濁阻腦). Đây là khái niệm cho rằng trọc khí trong cơ thể cản trở chức năng của não bộ thanh khiết.

→ Điều này phản ánh nhận thức của y học cổ truyền rằng ngay cả khi không có tổn thương cấu trúc ở não bộ, chức năng của não vẫn có thể bị suy giảm.

Theo góc nhìn hiện đại, nó có thể được liên kết với các khái niệm như mất cân bằng thần kinh tự chủ, suy giảm chuyển hóa năng lượng ty thể, và suy giảm chức năng trục ruột-não (Gut-Brain axis).

Nói cách khác, sương mù não (Brain Fog) không chỉ là vấn đề của riêng bộ não, mà còn là vấn đề của toàn bộ cơ thể không thể truyền năng lượng thanh khiết đến não bộ.

6. Nên điều trị như thế nào?

Điều trị bằng y học cổ truyền chủ yếu tiến hành theo ba trục chính:

1. Châm cứu – Đánh thức não bộ, ổn định thần kinh tự chủ
   • Bách Hội, Tứ Thần Thông, Ấn Đường → Khai khiếu, thông kinh lạc não
   • Nội Quan, Thái Xung → Ổn định cảm xúc và kết nối tâm thân
   • Phong Long, Túc Tam Lý → Loại bỏ đàm trọc và phục hồi tiêu hóa
   • Thận Du, Mệnh Môn, Khí Hải → Bổ sung sức mạnh tạng phủ, hồi phục năng lượng
2. Điều trị bằng dược liệu – Khai khiếu tỉnh thần, bổ tâm tỳ thận, hóa đàm giải trọc
   • Các dược liệu có hương thơm mạnh (Thạch Xương Bồ, Viễn Chí, Bạch Phục Thần v.v.) → Kích thích não bộ và phục hồi cảm giác
   • Về lâu dài, tùy theo tình trạng tâm tỳ lưỡng hư, thận tinh bất túc mà có bài thuốc phù hợp
   • Cũng sử dụng các loại thuốc truyền thống giúp hồi phục sau bệnh như ‘Trúc Nhự’
3. Thiết lập thói quen sinh hoạt
   • Tiếp xúc với ánh nắng mặt trời buổi sáng → Phục hồi nhịp điệu melatonin-serotonin
   • Tập luyện não bộ đơn giản → Lặp lại các công việc như ‘lập kế hoạch, sắp xếp thứ tự, ghi nhớ’
   • Quản lý giấc ngủ, tiêu hóa, cảm xúc → Điều kiện cốt lõi để hồi phục sương mù não (Brain Fog)

7. Căn bệnh mà cảm giác tuyệt vọng đến trước cả khi bệnh phát tác

Sương mù não (Brain Fog) không phải là ‘sự cố của bộ não’. Đó là ‘rối loạn chức năng’ và ‘chậm trễ trong hồi phục’. Vì vậy, hoàn toàn có thể đảo ngược được.

Tuy nhiên, nỗi đau tinh thần mà triệu chứng này mang lại là rất lớn. Cảm giác như bệnh mất trí nhớ, khó giải thích cho người khác, và kết quả xét nghiệm không cho thấy điều gì bất thường, điều đó càng khiến người bệnh kiệt sức hơn.

Khi đó, điều cần thiết là một câu nói:

“Triệu chứng của bạn là có thật”

Y học cổ truyền là y học nhìn nhận và điều hòa dòng chảy của toàn bộ cơ thể ngay cả khi không biết rõ nguyên nhân. Và trong trường hợp này, nó có thể trở thành vũ khí mạnh mẽ nhất.

Sương mù não (Brain Fog), đừng chịu đựng một mình. Đây là lúc cần có sự giải thích và cách tiếp cận đúng đắn.

#sươngmùnão #hậuchứngCOVID