Hệ miễn dịch tự tấn công làm tổn thương tế bào tuyến giáp
Trong bệnh Hashimoto, phản ứng miễn dịch làm tổn thương dần mô tuyến giáp, khiến việc sản xuất đủ hormone trở nên khó khăn.
Nguyên nhân gây suy giáp, làm thế nào để phân biệt bệnh Hashimoto với nguyên nhân do thuốc và phẫu thuật?
Nguyên nhân phổ biến nhất của suy giáp là bệnh Hashimoto, khi hệ thống miễn dịch tấn công tuyến giáp. Tuy nhiên, giai đoạn hồi phục của viêm tuyến giáp, phẫu thuật tuyến giáp, điều trị bằng i-ốt phóng xạ hoặc xạ trị vùng cổ, và một số loại thuốc như lithium hay amiodarone cũng có thể là nguyên nhân. Trong một số trường hợp hiếm gặp, các vấn đề về tuyến yên hoặc vùng dưới đồi dẫn đến thiếu hụt kích thích TSH gây ra suy giáp trung ương. Việc chẩn đoán không chỉ dựa vào triệu chứng mệt mỏi hay tăng cân mà cần phân tích kết hợp chỉ số TSH và free T4, đồng thời xem xét các yếu tố như mang thai, sau sinh, bệnh lý nghiêm trọng, thuốc sử dụng và khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm.
Nguyên nhân gây suy giáp
Điểm chính cần nhớ
- 1Bệnh Hashimoto là phổ biến nhất, nhưng cũng có các nguyên nhân do phẫu thuật, xạ trị, viêm tuyến giáp, thuốc hoặc nguyên nhân hiếm gặp từ tuyến yên.
- 2Chỉ số TSH cao và free T4 thấp cho thấy suy giáp nguyên phát, nhưng cần xem xét cùng với tiêu chuẩn phòng xét nghiệm và bệnh cảnh lâm sàng.
- 3Không tự ý ngưng thuốc, hãy thảo luận với bác sĩ kê đơn về nguyên nhân gây bệnh và khả năng thay thế thuốc.
Quy trình xét nghiệm theo nguyên nhân
Kết hợp TSH và free T4 với tiền sử bệnh và mốc thời gian
Thay vì chỉ nhìn vào một con số cố định, chúng tôi giải thích kết quả cùng với khoảng tham chiếu của cùng một phòng xét nghiệm và bối cảnh mang thai, dùng thuốc hoặc bệnh cấp tính.| Kết hợp xét nghiệm/tình huống | Giải thích có thể có | Hành động tiếp theo |
|---|---|---|
| TSH cao + free T4 thấp | Suy giáp nguyên phát rõ rệt do vấn đề của chính tuyến giáp | Kiểm tra kháng thể anti-TPO, tiền sử phẫu thuật, xạ trị, dùng thuốc và tư vấn điều trị |
| TSH cao + free T4 bình thường | Suy giáp tiềm tàng hoặc thay đổi tạm thời | Đội ngũ y tế sẽ quyết định việc tái khám sau một khoảng thời gian dựa trên triệu chứng, kháng thể và tình trạng mang thai |
| free T4 thấp + TSH không cao | Có khả năng suy giáp trung ương, bệnh lý nghiêm trọng hoặc do ảnh hưởng của xét nghiệm | Không loại trừ chỉ dựa vào TSH mà cần đánh giá nội tiết |
| Giai đoạn suy giáp sau giai đoạn cường giáp sau sinh | Có thể là diễn tiến theo thời gian của viêm tuyến giáp sau sinh | Theo dõi chỉ số cùng với kế hoạch mang thai, cho con bú và triệu chứng |
| Suy giáp nặng kèm theo giảm ý thức, hạ thân nhiệt, suy hô hấp | Có khả năng bị hôn mê phù niêm | Gọi ngay 119 hoặc đến phòng cấp cứu |
Những điều phòng khám kiểm tra trước tiên
Nếu tôi mệt mỏi và tăng cân thì có phải là suy giáp không?
Mệt mỏi và tăng cân là những triệu chứng phổ biến và không đặc hiệu. Không thể xác định nguyên nhân hay chẩn đoán chỉ dựa vào triệu chứng mà cần xem xét kết hợp TSH, free T4, cùng bệnh cảnh về thuốc, mang thai và bệnh lý.Tìm hiểu nguyên nhân có thể gặp
Suy giáp được chia thành: giảm sản xuất của chính tuyến giáp, cạn kiệt hormone dự trữ sau viêm tạm thời, thay đổi chức năng do điều trị hoặc thuốc, và trường hợp hiếm gặp là thiếu kích thích từ tuyến yên. Kháng thể bệnh Hashimoto có thể hỗ trợ xác định nguyên nhân, nhưng chỉ riêng kháng thể không quyết định mức độ thiếu hụt hormone hiện tại; cần kết hợp chỉ số TSH, free T4, tiền sử bệnh và các xét nghiệm lặp lại.
Cơ chế có thể liên quan
Điều trị, viêm nhiễm hoặc thuốc làm giảm sản xuất hormone
Phẫu thuật, i-ốt phóng xạ hoặc xạ trị vùng cổ làm giảm mô chức năng; viêm tuyến giáp có thể trải qua giai đoạn suy giáp sau giai đoạn cường giáp; và một số loại thuốc gây cản trở quá trình tổng hợp và bài tiết.
Hiếm gặp trường hợp thiếu kích thích từ tuyến yên
Trong các bệnh lý tuyến yên hoặc vùng dưới đồi, free T4 có thể thấp nhưng TSH không cao như mong đợi, nên có thể bị bỏ sót nếu chỉ sàng lọc bằng TSH đơn thuần.
Các yếu tố cần xem xét
Tự miễn, tiền sử gia đình và độ tuổi
Nguy cơ cao hơn ở những người có tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp, mắc các bệnh tự miễn khác, phụ nữ và người cao tuổi, nhưng nguyên nhân cá nhân sẽ được xác định thông qua xét nghiệm và tiền sử bệnh.
Phẫu thuật tuyến giáp, xạ trị và sau sinh
Cần theo dõi dài hạn sau phẫu thuật, điều trị i-ốt phóng xạ hoặc xạ trị vùng cổ; sau sinh cần xem xét diễn tiến thời gian của viêm tuyến giáp tạm thời.
Các loại thuốc ảnh hưởng đến tuyến giáp
Lithium, Amiodarone, v.v. có thể làm thay đổi chức năng tuyến giáp, nhưng việc ngừng thuốc đột ngột có thể khiến bệnh lý gốc trở nên trầm trọng hơn, nên cần điều chỉnh cùng bác sĩ kê đơn.
Thông tin giúp đánh giá
- Chỉ số TSH và free T4, khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm, ngày xét nghiệm
- Kháng thể anti-TPO và chỉ số tuyến giáp trước đây
- Tiền sử phẫu thuật tuyến giáp, i-ốt phóng xạ, xạ trị vùng cổ
- Mang thai, sinh con, cho con bú và kế hoạch mang thai
- Các thuốc đang dùng như Lithium, Amiodarone, thuốc điều trị miễn dịch
- Bệnh lý cấp tính nghiêm trọng và việc dùng thực phẩm bổ sung, Biotin
- Bệnh tự miễn và tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp
- Thứ tự xuất hiện các triệu chứng tăng hoặc giảm sau khi đau họng
Thông tin chi tiết
Các nguyên nhân suy giáp nguyên phát phổ biến nhất
Bệnh Hashimoto làm suy giảm chức năng dần dần
Xét nghiệm kháng thể TPO và siêu âm có thể giúp xác định nguyên nhân, nhưng nhu cầu điều trị hiện tại được quyết định dựa trên TSH, free T4 và bệnh cảnh lâm sàng.
Viêm tuyến giáp có thể thay đổi theo từng giai đoạn
Viêm tuyến giáp bán cấp, viêm tuyến giáp không đau hoặc viêm tuyến giáp sau sinh có thể trải qua giai đoạn cường giáp (do giải phóng hormone dự trữ), sau đó là giai đoạn suy giáp trước khi hồi phục hoặc dẫn đến suy giáp vĩnh viễn.
Phẫu thuật và xạ trị làm giảm mô chức năng
Sau khi cắt bỏ toàn bộ tuyến giáp, việc bổ sung hormone và theo dõi dài hạn là luôn cần thiết; đối với cắt bỏ một phần hoặc xạ trị, điều này tùy thuộc vào từng cá nhân.
Không bỏ qua các nguyên nhân do thuốc và nguyên nhân trung ương hiếm gặp
Đối chiếu tên thuốc và ngày bắt đầu sử dụng
Một số loại thuốc như lithium, amiodarone và một số thuốc điều trị miễn dịch có thể làm thay đổi chức năng tuyến giáp, vì vậy cần so sánh các chỉ số và triệu chứng trước và sau khi dùng thuốc.
I-ốt có thể gây ảnh hưởng dù dư thừa hay thiếu hụt
Không tự ý tăng liều thực phẩm chức năng bổ sung i-ốt hoặc các sản phẩm chiết xuất từ rong biển; cần xem xét kết hợp với khu vực sinh sống, chế độ ăn uống và các bệnh lý tuyến giáp sẵn có.
Mở rộng phạm vi chẩn đoán nếu free T4 thấp nhưng TSH không cao
Cần xem xét các bệnh lý tuyến yên, bệnh lý nghiêm trọng, tác dụng của thuốc hoặc nhiễu xét nghiệm để quyết định nhu cầu xét nghiệm các hormone tuyến yên khác và chẩn đoán hình ảnh trong điều trị nội tiết.
Xác nhận nguyên nhân và đáp ứng điều trị theo thời gian
Không xác định nguyên nhân suốt đời chỉ dựa trên một lần chỉ số ở ngưỡng ranh giới
Cần xem xét các yếu tố như bệnh cấp tính, mang thai hoặc nhiễu xét nghiệm. Nếu không phải trường hợp khẩn cấp, hãy tái khám cùng một bộ xét nghiệm theo khoảng thời gian bác sĩ chỉ định.
Cách uống Levothyroxine cũng ảnh hưởng đến chỉ số
Hãy thông báo về thời gian uống thuốc, khoảng cách với thức ăn, sắt, canxi hoặc những ngày quên uống thuốc để phân biệt giữa vấn đề hấp thu và thiếu liều lượng.
Thuốc thảo dược Hàn Quốc không thay thế việc bổ sung hormone
Điều trị bằng thuốc thảo dược Hàn Quốc chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không được làm chậm trễ việc dùng Levothyroxine cho trường hợp suy giáp đã xác định, quản lý trong thai kỳ hoặc đánh giá tuyến yên.
Tư vấn nguyên nhân suy giáp tại Baekrokdam
Xác định sự kết hợp của các chỉ số và trục thời gian của nguyên nhân trước tiên
Trong trường hợp suy giảm ý thức cấp tính, hạ thân nhiệt, suy hô hấp hoặc đau đầu dữ dội, thay đổi thị lực, việc đánh giá cấp cứu phải được ưu tiên trước khi điều trị bằng thuốc thảo dược Hàn Quốc. Đối với tình trạng suy giáp trong thời kỳ mang thai, cần nhanh chóng thực hiện quy trình điều trị tiêu chuẩn về nội tiết và sản khoa. Thông qua các xét nghiệm lặp lại, chúng tôi xem xét đồng thời TSH và free T4 để phân biệt nguyên nhân do bệnh Hashimoto, phẫu thuật, xạ trị, thuốc hoặc nguyên nhân trung ương. Điều trị bằng thuốc thảo dược Hàn Quốc không thay thế Levothyroxine hay làm chậm việc điều chỉnh liều lượng, mà chỉ được tư vấn như một liệu pháp hỗ trợ khi vẫn còn tình trạng mệt mỏi mãn tính hoặc sợ lạnh, đồng thời theo dõi các chỉ số, mức độ tuân thủ dùng thuốc và sự thay đổi của triệu chứng.Xem xét sự kết hợp giữa TSH và free T4
Kết hợp ngày xét nghiệm và phạm vi tham chiếu của phòng xét nghiệm để phân loại khả năng suy giáp nguyên phát, suy giáp tiềm ẩn hoặc suy giáp trung ương, từ đó quyết định các xét nghiệm lại nếu cần thiết.
Xác định thời điểm mắc bệnh Hashimoto, tiền sử điều trị và dùng thuốc
Kết nối kết quả kháng thể, ngày phẫu thuật, xạ trị, sau sinh hoặc ngày bắt đầu dùng thuốc với sự thay đổi của các chỉ số; tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc.
Chỉ xử lý những khó chịu còn sót lại sau điều trị hormone
Trong khi duy trì đơn thuốc và theo dõi định kỳ, chúng tôi so sánh những thay đổi lặp đi lặp lại về mệt mỏi, sợ lạnh, bài tiết và giấc ngủ trước và sau khi điều trị hỗ trợ.
Vui lòng chuẩn bị sẵn kết quả TSH, free T4 cùng phạm vi tham chiếu, kết quả kháng thể, tiền sử phẫu thuật/mang thai, tất cả các loại thuốc/thực phẩm chức năng đang dùng và thời gian dùng thuốc.
Dấu hiệu cần đi khám sớm
Các dấu hiệu không nên chờ đợi để tư vấn chỉ số tuyến giáp
Trong các trường hợp sau, cần ưu tiên đánh giá ngay tình trạng suy giáp nặng, cấp cứu tuyến yên hoặc rủi ro liên quan đến thai kỳ:- Buồn ngủ trầm trọng, giảm ý thức, hạ thân nhiệt hoặc nhịp thở chậm
- Đau đầu dữ dội mới xuất hiện, thay đổi thị lực, huyết áp thấp kèm theo giảm free T4
- Suy giảm chức năng được xác định trong khi mang thai hoặc tình trạng xấu đi rõ rệt ngay sau khi sinh
- Đau ngực, ngất xỉu, khó thở nghiêm trọng
- Trẻ sơ sinh lờ đờ, bú kém, vàng da kéo dài
Câu hỏi thường gặp
Nếu kháng thể Hashimoto dương tính thì có phải uống thuốc ngay không?
Kháng thể giúp củng cố khả năng về nguyên nhân, nhưng việc điều trị sẽ được quyết định dựa trên kết quả TSH, free T4, triệu chứng, tình trạng mang thai và kết quả theo dõi.
Nếu chỉ có TSH cao và free T4 bình thường thì có phải là suy giáp không?
Đây có thể là suy giáp tiềm ẩn hoặc thay đổi tạm thời, vì vậy cần xem xét cùng lúc tiêu chuẩn của phòng xét nghiệm, kháng thể, triệu chứng, tình trạng mang thai và kết quả tái khám.
Nếu tôi cảm thấy tình trạng này là do thuốc, tôi có thể ngừng thuốc được không?
Không được tự ý ngừng các thuốc như Lithium hay Amiodarone. Hãy thảo luận với bác sĩ kê đơn về xét nghiệm tuyến giáp và khả năng thay thế thuốc.
Thuốc thảo dược Hàn Quốc có thể thay thế thuốc hormone tuyến giáp không?
Không. Điều trị bằng thuốc thảo dược Hàn Quốc chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế cho Levothyroxine và việc theo dõi nội tiết.
Tài liệu tham khảo
- NIDDK — HypothyroidismCăn cứ chính thức về nguyên nhân do bệnh Hashimoto, viêm tuyến giáp, phẫu thuật, xạ trị, thuốc, tuyến yên và quy trình chẩn đoán TSH·T4Mở tài liệu
- American Thyroid Association — HypothyroidismCăn cứ từ hiệp hội chuyên khoa kết nối việc giải thích TSH và free T4, kháng thể tự miễn, theo dõi sau điều trị với bối cảnh mang thai và dùng thuốcMở tài liệu
Ngày rà soát nội dung:
Thông tin này chỉ hỗ trợ việc tìm hiểu và không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị của nhân viên y tế có chuyên môn.