Vì sao miệng đắng, lưỡi nóng rát? | Hội chứng nóng rát miệng Incheon

Chào bạn. Đây là Phòng khám Y học Cổ truyền Baekrokdam.

1. Lời đầu tiên bệnh nhân nói

"Thưa bác sĩ, bệnh viện bảo không có gì bất thường cả. Thế nhưng… lưỡi của tôi cứ rát liên tục. Và miệng thì đắng quá."

Đây là câu chuyện chúng tôi thường xuyên nghe thấy trong phòng khám.

Dù các xét nghiệm không có vấn đề gì, không có viêm nhiễm, nội soi khoang miệng cũng bình thường, nhưng bệnh nhân vẫn liên tục nói rằng 'miệng nóng rát, đắng và khó chịu'. Và nhiều bệnh nhân trong số này là phụ nữ trung niên, đặc biệt tập trung vào giai đoạn quanh mãn kinh.

Vì vậy, ban đầu, họ nghĩ "có thể là triệu chứng mãn kinh", nên đã đến khám phụ sản, hoặc được giới thiệu đến khoa thần kinh hay tâm thần học. Cuối cùng, không tìm được nguyên nhân và đã đổi thuốc nhiều lần, nhiều người tìm đến phòng khám y học cổ truyền. Tên của căn bệnh đó chính là Hội chứng nóng rát miệng nguyên phát, hay còn gọi là BMS nguyên phát.

2. BMS là bệnh gì?

BMS là Burning Mouth Syndrome, đúng như tên gọi là 'hội chứng nóng rát lưỡi và khoang miệng'. Thông thường, bệnh nhân cảm thấy nóng rát và tê bì ở đầu lưỡi hoặc hai bên lưỡi, hoặc vòm miệng, mặt trong môi, kèm theo vị đắng, khô miệng và mất vị giác.

Điều quan trọng là trong miệng hoàn toàn không có bất kỳ tổn thương nào nhìn thấy được. Không sưng, không loét, rêu lưỡi cũng bình thường hoặc gần như không có. Vì tất cả các xét nghiệm đều cho kết quả bình thường, nên các triệu chứng thì rõ ràng nhưng chẩn đoán lại trở nên mơ hồ. Hiện tại, BMS được phân loại là 'một dạng đau thần kinh'. Tức là, được hiểu là hệ thống cảm giác đau ở hệ thần kinh ngoại biên hoặc trung ương trở nên quá mẫn.

3. Bệnh viện thường kê đơn thuốc gì?

Vì các bệnh viện coi đây là một dạng đau thần kinh, nên thường kê đơn thuốc chống co giật như Gabapentin, Pregabalin, hoặc thuốc chống trầm cảm như Cymbalta, Amitriptyline, và thuốc chống lo âu như Clonazepam.

Trong số đó, điều đặc biệt nhất là viên ngậm dưới lưỡi Clonazepam. Khi đặt dưới lưỡi và để tan, thuốc sẽ được hấp thụ qua niêm mạc miệng và mang lại hiệu quả an thần tại chỗ. Một số người cảm thấy hiệu quả ở giai đoạn đầu, nhưng không thể dùng lâu dài do nguy cơ gây nghiện, cảm giác uể oải, và sự phụ thuộc vào thuốc.

Cuối cùng, nhiều người tìm đến phòng khám y học cổ truyền trong tình trạng "đã thử thuốc này, thuốc kia nhưng không có tác dụng gì cả".

4. Nhưng mà, đây… không phải là Hwa-byeong sao?

Thực ra, mỗi lần gặp những bệnh nhân như vậy, tôi đều cảm thấy rằng không thể giải thích tất cả bằng một tên bệnh duy nhất là BMS. Bởi vì bệnh nhân thường nói như thế này:

"Tôi cảm thấy tức ngực."
"Cứ có cái gì đó dồn nén lên."
"Tôi không giận dữ, nhưng trong lòng cứ sôi sục."
"Miệng thì đắng, cảm giác như nhiệt cứ bốc lên trên."

Đây không phải là tên bệnh BMS, mà là đang nói về ‘quá trình bệnh lý’. Theo góc nhìn y học cổ truyền Hàn Quốc, những biểu hiện này là cấu trúc điển hình của Hwa-byeong. Đặc biệt, thường thấy rõ ràng cấu trúc bệnh lý: Can khí uất kết → Đàm nhiệt thượng nghịch → Miệng đắng, tức ngực, mất ngủ.

5. BMS và Hwa-byeong, tên bệnh khác nhau nhưng quá trình bệnh lý trùng lặp

Y học hiện đại phân loại BMS và Hwa-byeong vào hai hệ thống chẩn đoán hoàn toàn khác nhau. BMS là ‘đau thần kinh’, còn Hwa-byeong là ‘hội chứng tâm thần thể chất do cảm xúc bị kìm nén’. Tuy nhiên, trên thực tế, các triệu chứng của bệnh nhân chồng chéo đến mức khó có thể phân biệt được hai loại bệnh này.

Cả hai đều có triệu chứng lưỡi nóng rát, miệng đắng, tức ngực, khó ngủ, cảm giác oan ức không được giải tỏa, thần kinh căng thẳng, đầu óc mơ màng nhưng lòng dạ như lửa đốt. Đến lúc này, điều quan trọng không phải là tên bệnh mà là quá trình bệnh lý của người bệnh.

6. Y học cổ truyền Hàn Quốc giải thích như thế nào?

Trong y học cổ truyền Hàn Quốc, căn bệnh này được xem xét theo 4 quá trình chính:

• Thể Đàm nhiệt thượng nghịch → Miệng đắng, mặt đỏ, cảm giác dễ giận. Thuộc nhóm Long Đởm Tả Can Thang.
• Thể Tâm hỏa động dao → Đánh trống ngực, mất ngủ, nóng rát trong miệng. Thuộc nhóm Hoàng Liên Giải Độc Thang.
• Thể Âm hư hỏa vượng → Chiều đến thì sốt, khô miệng, lưỡi đỏ và khô. Thuộc nhóm Tri Bá Địa Hoàng Hoàn.
• Thể Can khí uất kết → Cảm giác oan ức, dồn nén, thường xuyên thở dài. Thuộc nhóm Tiểu Sài Hồ Thang, Gia Vị Tiêu Dao Tán.

Dù là bệnh BMS hay Hwa-byeong, điều quan trọng là thông qua biện chứng luận trị để xác định ‘các triệu chứng này đang xuất phát từ đâu’.

7. Đau không giải thích được, hãy xem xét quá trình

Các xét nghiệm bình thường, nhưng bệnh nhân lại đau đớn. Đó là đặc điểm lớn nhất của BMS. Tuy nhiên, tôi cho rằng việc chỉ nói 'quá mẫn thần kinh' rồi cho bệnh nhân về là một sự thoái thác trách nhiệm của phòng khám.

Trong trường hợp này, điều cần thiết không phải là tên bệnh mà là quá trình bệnh lý, không phải là chẩn đoán mà là khả năng diễn giải để hiểu được dòng chảy của cơ thể. Tôi nghĩ đó là lý do y học cổ truyền Hàn Quốc có thể đóng góp trong lĩnh vực BMS.

8. Ca bệnh thực tế – Ngữ cảnh quan trọng hơn tên bệnh

Một phụ nữ 56 tuổi đã đi khám ở khoa răng hàm mặt, khoa thần kinh, và khoa tâm thần, và bà nói rằng "miệng tôi đắng và nóng rát quá, cũng khó ngủ nữa".

Bà đã dùng thử Cymbalta, Gabapentin, Clonazepam; nha khoa thì nói không có vấn đề gì; khoa tâm thần cho thuốc trầm cảm nhưng bà nói "uống vào thì đờ đẫn và miệng càng khô hơn".

Cuối cùng, bà đã được điều trị bằng y học cổ truyền Hàn Quốc, và theo chúng tôi đánh giá, đó là một thể trạng có cả Can khí uất kết và Đàm nhiệt thượng nghịch cùng lúc. Chúng tôi đã điều chỉnh một phần nhóm Long Đởm Tả Can Thang dựa trên bài thuốc Tiểu Sài Hồ Thang, và bắt đầu điều trị kết hợp với phương pháp tâm lý nhằm khuyến khích biểu lộ cảm xúc.

9. Khả năng diễn giải và sự chuyển đổi ngôn ngữ

BMS có thể không phải là một tên bệnh, mà là một nhãn hiệu cho những nỗi đau không thể giải thích được. Tuy nhiên, y học cổ truyền Hàn Quốc nhìn nhận cả quá trình vận hành của cơ thể, hướng đi của cảm xúc, và cấu trúc cân bằng của hệ thần kinh tự chủ ẩn sau cái nhãn hiệu đó.

Sự khác biệt đó tạo nên một sự chuyển đổi trong ngôn ngữ và cách diễn giải, từ việc nói "đây là đau thần kinh, hãy uống thuốc đi" sang "nhiệt ở gan và mật bốc lên trên khiến lưỡi đắng và nóng rát". Đó là điều chúng tôi có thể làm trong phòng khám, và là lý do y học cổ truyền Hàn Quốc có thể tiếp cận những triệu chứng không thể giải thích được.