Yo-yo lặp đi lặp lại thường không đơn thuần do ‘thiếu ý chí’, mà do cơ chế cân bằng nội môi khiến cơ thể luôn muốn đưa cân nặng về trạng thái cũ. Trong y học cổ truyền Hàn Quốc (Đông y), cơ chế này được lý giải qua chức năng ‘tỳ vị’ (脾胃) và chuyển hóa thủy dịch. Mô hình phổ biến nhất là **tỳ hư** (脾虛). Tỳ (lách) đảm nhiệm tiêu hóa, hấp thu và phân phối nước khắp cơ thể. Khi chức năng này suy yếu, dinh dưỡng không được sử dụng đúng cách mà biến thành chất thải nhầy nhụa gọi là ‘đàm ẩm’ (痰飲). Đàm ẩm tích tụ khiến cơ thể nặng nề, dễ tăng cân và rất khó giữ cân sau khi giảm. Thứ hai là **ứ huyết** (瘀血). Máu lưu thông kém làm giảm oxy đến các tế bào mỡ, tích tụ chất gây viêm. Đặc điểm thường thấy là bụng dưới hoặc đùi dễ phù, ấn vào đau, da sạm màu. Nếu kèm táo bón hoặc rối loạn kinh nguyệt thì càng nên nghi ngờ. Thứ ba là **khí trệ** (氣滯). Stress làm tắc nghẽn khí của gan (can khí), khiến tiêu hóa kém và cảm giác thèm ăn bất thường. Người thuộc dạng này thường bụng đầy nhưng vẫn muốn ăn liên tục. Cuối cùng, thể chất **dương hư** (陽虛) thiếu khả năng sinh nhiệt, chuyển hóa cơ bản thấp, dễ tiêu chảy khi ăn đồ lạnh, tay chân lạnh. Nếu ăn kiêng quá mức, chuyển hóa càng giảm, yo-yo càng nặng. Trên thực tế, hiếm khi chỉ có một nguyên nhân đơn lẻ; phần lớn là tổ hợp. Ví dụ, tỳ hư + đàm ẩm gây khó tiêu nhưng vẫn béo, thêm khí trệ dẫn đến ăn uống mất kiểm soát do cảm xúc. Sau khi tự kiểm tra, nếu có 2-3 dấu hiệu trùng khớp, nên đến phòng khám Đông y để thực hiện ‘phúc chẩn’ (khám bụng) và ‘thiệt chẩn’ (khám lưỡi) nhằm xác định bệnh cơ chính xác. Bản thân tôi cũng từng loay hoay mãi mới nhận ra: nếu không biết nguyên nhân gốc mà chỉ nhịn ăn hoặc dùng thuốc bừa bãi, cân nặng có thể giảm nhưng thể chất không cải thiện, và trong vòng 3 tháng cân sẽ quay lại. Cần có cách tiếp cận từ căn nguyên.